You are here: Home 9: Reproductie en vervalsing
Document Actions

9: Reproductie en vervalsing



Al rond 1700 werden sculpturen van Francis van Bossuit door afgieten gereproduceerd. Hiervoor werden reeds replica’s in pleister vermeld uit de inventarissen van Petronella de la Court (1707) en Willem Backer (1731), en de dertien rond 1700 voor Pieter de la Court van der Voort in metaal afgegoten sculpturen die voorkomen in de inventaris van zijn zoon Allard (1731).
1 Theuerkauff (1975) vermeldt bovendien in zijn catalogus onder nr. 54 een houten gietvorm voor een Venus Marina (afb.), een mengvorm van Galathea X Matthijs Pool Barend Graat Francis van Bossuit, Galatea (pl. XLV)Image fullsize Toon in RKD database en een spiegelbeeldige Venus met Cupido X Matthijs Pool Barend Graat Francis van Bossuit, Venus en Amor (pl. LVIII)Image fullsize Toon in RKD database . Dit beeld is niet te identificeren met een van De la Courts afgietsels. 2 Mogelijk was het een model voor, of repliek van een bronzen of loden beeld voor een kleine fontein. 3

De verschillende versies van een aantal halffiguren door Van Bossuit doen vermoeden, dat deze populair waren bij kunstenaars en verzamelaars. Navolgingen door anderen bevestigen dit; Judith met het hoofd van Holofernes fungeerde bijvoorbeeld als inspiratiebron voor variaties in ivoor (drie afb. hieronder) door Permosers assistent Paul Heermann (1673-1732) en is daarnaast gekopieerd in aardewerk en porselein. 4

X
Paul Heermann naar Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16)

X
Paul Heermann naar Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16)

X
Paul Heermann naar Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16)

Het is de vraag waarom met name de halffiguren Judith met het hoofd van Holofernes X Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), ca. 1680-1692Image fullsize Toon in RKD database X Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), ca. 1680-1692Image fullsize Toon in RKD database , David met het hoofd van Goliath X Francis van Bossuit, David met het hoofd van Goliath, ca. 1680-1692Image fullsize Toon in RKD database , Cleopatra X Francis van Bossuit, Cleopatra met de adder, ca. 1680-1692Image fullsize Toon in RKD database en Lucretia X Francis van Bossuit, De zelfmoord van Lucretia, ca. 1680-1692Image fullsize Toon in RKD database zo populair waren. Malcolm Baker meent dat deze Italiaans geïnspireerde halffiguren van Van Bossuit een nieuwe, tot de verbeelding sprekende combinatie van erotiek en gewelddadige dood vormden. 5 Cleopatra bijvoorbeeld stond bekend als verleidster die op spectaculaire wijze zelfmoord pleegde, Judith wist met haar charmes tot de tent van Holofernes door te dringen om vervolgens zijn hoofd af te hakken en Lucretia maakte na de verkrachting door Tarquinius een eind aan haar leven.

Naast eigenhandige replieken en onmiskenbare kopieën zijn er nog ivoren waarvan de eigenhandigheid onzeker is, zoals het reliëf Apollo en Daphne (identiek aan prent XXVI, waar Matthijs Pool zelf de voortekening voor vervaardigde, afb. hieronder), dat in ieder geval volgens Marguerite Devigne (1925)  geen eigenhandig werk is. Eerder lijkt het te zijn gemaakt door een leerling of navolger; ook de gestreepte achtergrond wijkt af van de voor Van Bossuit typische gestippelde invulling. 6 Mogelijk is dit reliëf vervaardigd door Jan Ebbelaer, over wie in veilingcatalogi is vermeld dat hij sculpturen van Van Bossuit heeft ‘opgemaakt’. 7

X
Matthijs Pool naar toegeschreven aan Jan Ebbelaer, Apollo en Daphne (pl. XXVI)

X
toegeschreven aan Jan Ebbelaer, Apollo en Daphne

Volgens Theuerkauff (1975) zijn ook de prenten in het Beeld-snyders Kunst-kabinet zelf in later eeuwen een bron voor navolging in ivoor geweest, hij noemt als voorbeelden een Judith met het hoofd van Holofernes XAnoniem Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), eind 17de of begin 18de eeuwImage fullsize Toon in RKD database en een Nimf geschaakt door drie saters XAnoniem Francis van Bossuit, Drie saters ontvoeren een nimf, 18de eeuw?Image fullsize Toon in RKD database . 8

De afb. hieronder herhalen de werken die op deze pagina met het popup-symbool kunnen worden opgeroepen. Scroll omlaag voor de voetnoten.



Matthijs Pool Barend Graat Francis van Bossuit, Galatea (pl. XLV)
Matthijs Pool Barend Graat Francis van Bossuit, Venus en Amor (pl. LVIII)
Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), ca. 1680-1692
Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), ca. 1680-1692
Francis van Bossuit, David met het hoofd van Goliath, ca. 1680-1692
Francis van Bossuit, Cleopatra met de adder, ca. 1680-1692
Francis van Bossuit, De zelfmoord van Lucretia, ca. 1680-1692
Anoniem Francis van Bossuit, Judith met het hoofd van Holofernes (Judith 8-16), eind 17de of begin 18de eeuw
Anoniem Francis van Bossuit, Drie saters ontvoeren een nimf, 18de eeuw?

[1]

Van ieder van de dertien afgietsels zouden slechts drie exemplaren ‘in de weereld’ zijn.

[2]

Lunsingh Scheurleer 1992, op. cit. (§ 3, noot 12), p. 463.

[3]

Schriftelijke mededeling Chr. Theuerkauff, 2013.

[4]

Baker 1997, op. cit. (§ 2, noot 1), p. 69 en 71. Zie ook de in hoofdstuk twee besproken ivoren Judith met het hoofd van Holofernes die in 1711 voorkwam op de Formen-lijst van de Dresdense Böttgersteinfabriek (mogelijk identiek is aan het exemplaar in Edinburgh).

[5]

Baker 1998, op. cit. (§ 2, noot 2), p. 292.

[6]

M. Devigne, ‘François Bossuit and Ignaz Elhafen’, The Burlington Magazine 47 (1925), nr. 268, p. 46.

[7]

Zie § 2, noot 12.

[8]

Judith met het hoofd van Holofernes: Theuerkauff 1975, op. cit. (§ 1, noot 1), p. 179, nr. 49, als: ontstaan in de late zeventiende of vroege achttiende eeuw, mogelijk op basis van prent XCI in het Beeld-snyders Kunst-kabinet. Volgens Baker 1998, op. cit. (§ 2, noot 2), p. 281-294 echter gebaseerd op Van Bossuits ivoor in Edinburgh; Nimf geschaakt door drie saters: Theuerkauff 1975, p. 180, nr. 53, als: negentiende-eeuwse kopie naar prent XLIII.

Datum laatste wijziging: Oct 10, 2014 05:01 PM